Kỹ thuật hạt nhân giúp kiểm soát dịch cúm gia cầm tại Tây Phi15:18:00 03/07/2015

Sau sự bùng phát dịch cúm gia cầm gần đây tại Bờ Biển Ngà, IAEA thông qua hợp tác với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), hiện đang giúp đỡ các quốc gia Tây Phi trong việc phát hiện sớm và chính xác vi-rút bằng các kỹ thuật dựa trên kỹ thuật hạt nhân.

Nhân viên Phòng thí nghiệm thú ý quốc gia Bờ Biển Ngà đang vận hành vận hành máy phản ứng chuỗi trùng hợp sao chép ngược thời gian thực (RT-PCR) để phát hiện vi-rút H5N1 trong một khóa đào tạo do IAEA tổ chức.

Việc kiểm soát dịch cúm gia cầm là một ưu tiên hàng đầu trong cuộc chiến vì an ninh lương thực và sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Vào tháng 5/2015, Tổ chức
Thú y thế giới (OIE) công bố Bờ Biển Ngà đã xác nhận một đợt bùng phát dịch cúm gia cầm chủng H5N1 ở các loài chim trong khu dân cư thuộc trung tâm thị trấn Bouake. Các chuyên gia của IAEA đã hỗ trợ Phòng thí nghiệm thú y quốc gia trong việc sử dụng kỹ thuật có nguồn gốc từ hạt nhân để xác nhận sự bùng phát dịch.  Kỹ thuật phản ứng chuỗi trùng hợp sao chép ngược thời gian thực (RT-PCR) được sử dụng để xác định các động vật bị nhiễm vi-rút cúm gia cầm H5N1. Lo ngại về việc vi-rút này có thể lây lan sang gia cầm và người, IAEA đã có phản ứng hết sức nhanh chóng. – Ông Warnau Trưởng Bộ phận IAEA tại Châu Phi cho biết.

Sự bùng phát dịch cúm gia cầm hiện nay có nguyên nhân từ bệnh cúm gia cầm H5N1, một căn bệnh truyền nhiễm từ động vật: không chỉ gây chết đối với các loài chim, đặc biệt là gia cầm, mà còn có thể lây lan sang người.

 “Đối với các chính quyền quốc gia, việc nhận được hướng dẫn và cảnh báo sớm về khả năng bùng phát dịch bệnh từ động vật là rất quan trọng.” -  Ông Micheal Warnau, Trưởng Bộ phận IAEA tại Châu Phi cho biết thêm – “Những dịch bệnh này diễn ra theo từng đợt nên chúng ta cần phải cảnh giác. Trong những năm gần đây, hơn 100 triệu con gà đã bị tiêu hủy nhằm kiểm soát, giảm thiểu hoặc ngăn chặn cúm gia cầm. Tây Phi hiện đang phải đối mặt với mối đe dọa về dịch cúm gia cầm”

Theo WHO, “Khoảng 75% các dịch bệnh mới gây ảnh hưởng đến con người trong 10 năm qua là do các tác nhân gây bệnh xuất phát từ động vật hoặc các sản phẩm có nguồn gốc từ động vật.” Ông Warnau cho biết thêm “Với sự gia tăng về thương mại và dân số, chúng ta cần đặc biệt thận trọng đối với các dịch bệnh có thể lây truyền từ quá trình chăn nuôi gia súc cũng như từ động vật hoang dã sang con người”.

Tại Bờ Biển Ngà và các quốc gia khác

Với sự hợp tác cùng FAO, IAEA có vai trò quan trọng góp phần nhanh chóng phát hiện sự bùng phát dịch cúm gia cầm H5N1 tại Burkina Fasco, Bờ Biển Ngà, Ghana, Niger và Nigeria.

Đối với một số quốc gia Tây Phi mà gia cầm là nguồn cung cấp thực phẩm và thu nhập, những hệ quả của các đợt bùng phát dịch cúm gia cầm trong khu vực này đang gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với hệ thống y tế công cộng

 “Hơn 50% số người bị nhiễm vi rút H5N1 đã tử vong, tuy nhiên sự truyền bệnh sang người là tương đối hiếm.”, ông Gerrit Viljoen, Trưởng Phòng Chăn nuôi và Thú y, Trưởng Ban hợp tác IAEA và FAO về kỹ thuật hạt nhân trong lương thực và nông nghiệp  cho biết.

IAEA hiện đang đào tạo các nhà khoa học tại các phòng thí nghiệm chẩn đoán thú y tại Tây Phi cũng như cung cấp cho họ một bộ công cụ nhằm tạo điều kiện cho việc chẩn đoán nhanh và xác định đặc tính của các chủng virut cúm gia cầm. Bộ công cụ chẩn đoán này dựa trên kỹ thuật RT-PCR, khuếch đại một hoặc một vài bản sao của một chuỗi DNA xác định thành hàng triệu bản sao mà những bản sao này có thể được phát hiện và nhận dạng một cách dễ dàng.

Giảm thiểu ảnh hưởng thông qua phát hiện sớm

 “Để đạt được tính đặc hiệu cao trong chẩn đoán, độ nhạy cần thiết trong việc phát hiện và mô tả một tác nhân gây bệnh, chúng ta cần công nghệ hạt nhân và các công nghệ dựa trên kỹ thuật hạt nhân. Những công nghệ này và các ứng dụng của chúng là những công cụ hết sức cần thiết tại bất kỳ phòng thí nghiệm chẩn đoán thú y nào.” – Ông Viljoen cho biết – “Chúng ta cần phát hiện các tác nhân gây hại trước khi dịch bệnh bùng phát.”

Trong số 16 loại cúm gia cầm, Tổ chức Thú y Thế giới (OIE) đã phân loại cúm A là cúm gây tử vong nhiều nhất. Cúm A gồm có các phân nhóm H5, H7 và gần đây H9 là phân nhóm dễ lây nhiễm nhất và có thể có những tác động gây bệnh nghiêm trọng nếu không được kiểm soát một cách kịp thời.

Ban Hợp tác FAO/IAEA đi tiên phong trong việc phát triển, đánh giá và kiểm chứng kỹ thuật RT-PCR – công nghệ chẩn đoán phân tử sử dụng kỹ thuật xuất phát từ hạt nhân cho phép phát hiện các dịch bệnh như Ebola, bệnh tay chân miệng, bệnh sốt lợn ở Châu Phi, dịch tả trâu bò (rinderpes), dịch tả loài nhai lại nhỏ (PPR). Phương pháp này cho phép phát hiện nhanh và chính xác tác nhân gây bệnh, từ đó xác định chính xác loại dịch bệnh chỉ trong vòng một vài giờ” – ông Viljoen cho biết . Kỹ thuật RT-PCR sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong chiến dịch toàn cầu chống lại bệnh PPR, loại bệnh gần giống với dịch tả trâu bò. Trong chiến dịch toàn cầu xóa bỏ bệnh dịch tả trâu bò, một kỹ thuật xuất phát từ hạt nhân khác là phương pháp xét nghiệm hấp thụ miễn dịch liên kết enzim (phương pháp ELISA) đã được sử dụng, giúp xóa bỏ bệnh dịch vào năm 2011. 

Thông qua chương trình hợp tác kỹ thuật cùng với sự hỗ trợ của Ban Hợp tác FAO/IAEA, đến nay IAEA đã hỗ trợ hơn 32 quốc gia Châu Phi trong việc đào tạo phát triển các kỹ năng và trang bị các thiết bị cần thiết để sử dụng phương pháp khuếch đại DNA trong chẩn đoán các dịch bệnh từ động vật. Một khóa bồi dưỡng lại cho các phòng thí nghiệm Tây Phi sẽ được tổ chức vào cuối năm với mục đích tăng cường công tác chuẩn bị và ứng phó của các phòng thí nghiệm đối với các trường hợp khẩn cấp liên quan tới virut H5N1.

Vào tháng 3/2015, Hội đồng Thống đốc IAEA đã phê duyệt một dự án hợp tác kỹ thuật nhằm tăng cường công tác chuẩn bị ứng phó tại khu vực Châu Phi giúp phát hiện sớm các dịch bệnh có nguồn gốc từ gia súc và động vật hoang dã. Dự án sẽ giúp phổ biến kiến thức, nâng cao các kỹ năng và chuyên môn, xây dựng năng lực cần thiết để phát hiện sớm các nguy cơ bùng phát bệnh dịch có nguồn gốc từ động vật, chuẩn bị các biện pháp để tránh hoặc giảm thiểu các đợt bùng phát dịch trong tương lai đối với con người.

Bệnh cúm gia cầm lây sang người A(H5N1) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi rút cúm A(H5N1) gây ra. Bệnh lây qua đường hô hấp, qua tiếp xúc với vật dụng bị nhiễm mầm bệnh, tiếp xúc và sử dụng gia cầm ốm, chết do nhiễm cúm A(H5N1), ăn thịt gia cầm, sản phẩm gia cầm chưa nấu chín kỹ. Bệnh có biểu hiện: sốt, ho, mệt mỏi, đau người, đau cơ, đau họng. Bệnh diễn biến nhanh và có thể dẫn đến tử vong, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vắc xin phòng bệnh cho người.

Dịch cúm gia cầm đã và đang có diễn biến phức tạp. Năm 2015, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhận định có nhiều nguy cơ ghi nhận thêm các trường hợp mắc cúm A/H7N9, Cúm A(H5N1) mới trên người. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), riêng trong 3 tuần đầu tháng 01 năm 2015 tại Trung Quốc đã ghi nhận 16 trường hợp mắc cúm A(H7N9), trong đó có 3 trường hợp tử vong nâng tổng số mắc cúm A(H7N9) từ năm 2013 đến ngày 24/01/2015 là 486 trường hợp mắc (Trung Quốc 469: Đài Loan: 04, Hồng Kông: 12, Malaysia: 1), trong đó có 185 trường hợp tử vong. Số mắc có xu hướng lan rộng xuống các tỉnh phía Nam của Trung Quốc, gần biên giới với Việt Nam. Tích lũy từ năm 2003, thế giới ghi nhận 694 trường hợp mắc, 402 trường hợp tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 58%. Các trường hợp mắc đều có tiền sử tiếp xúc với gia cầm, có các ổ dịch cúm gia cầm khu vực có ca bệnh.

 

Đỗ Ngọc Điệp, Phòng Quản lý Khoa học và Công nghệ hạt nhân

            (Biên dịch và tổng hợp theo nguồn IAEA và

 Thông tin chung về tình hình dịch bệnh cúm gia cầm và các biện pháp phòng chống – Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế)

Google translate
Liên kết
  • Bộ Khoa học và Công nghệ
    Bộ Khoa học và Công nghệ
Thư viện ảnh
Đối tác
Media
Thống kê truy cập