Vấn đề nguồn nhân lực cho điện hạt nhân theo hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IAEA)17:00:00 25/07/2016

Nguồn nhân lực có vai trò quyết định đến sự thành công của dự án điện hạt nhân cũng như của chương trình phát triển điện hạt nhân.

Theo kinh nghiệm quốc tế, nguồn nhân lực có vai trò quyết định đến sự thành công của dự án điện hạt nhân cũng như của chương trình phát triển điện hạt nhân. Đối với một quốc gia triển khai dự án điện hạt nhân đầu tiên như Việt Nam, việc có nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu cả về số lượng, cơ cấu và chất lượng ngay từ giai đoạn đầu của dự án là không thể thực hiện được. Do đó, cần có chiến lược, kế hoạch để phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu.

Năng lực (competence) là kết hợp của kiến thức, kỹ năng và thái độ trong một lĩnh vực cụ thể mà khi cần thiết có thể cho phép một cá nhân thực hiện một công việc đạt được mức tiêu chuẩn đã xác định.Năng lực có thể đạt được thông qua giáo dục, bồi dưỡng và thực tế theo sơ đồ sau:

Kiến thức và những kỹ năng cần thiết để mua sắm thiết bị, xây dựng theo đúng thiết kế, cấp phép, vận hành, bảo dưỡng và tuân thủ các qui định của nhà máy điện hạt nhân có trong hầu hết cácngành học khoa học và công nghệ. Mặc dù nhiều kiến thức và kỹ năng cần thiết cho xây dựng nhà máy điện hạt nhângiống như xây dựng bất kỳ một cụng trỡnh cụng nghiệp lớn nào, những vẫn còn nhiều kiến thức và kỹ năng đặc biệt đối với việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân, như an toàn và an ninh hạt nhân, bảo vệ bức xạ, vật liệu hạt nhân,...

Nhu cầu phát triển nguồn nhân lực rất đa dạng, tuỳ thuộc vào việc quốc gia quyết định đáp ứng các nhu cầu nhân lực thông qua phát triển nội địa hay thuê nước ngoài bằng dự án chìa khoá trao tay. Thách thức chính là việc đạt được năng lực ban đầu rồi đến sự bền vững của nguồn nhân lực đủ để hỗ trợ chương trình điện hạt nhân. Do đó, cần xây dựng và thực hiện chiến lược, kế hoạch tích hợp quốc gia về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, bao gồm cả tuyển dụng, biên chế, đào tạo văn bằng, bồi dưỡng,…

Việc xây dựng và thực hiện chiến lược, kế hoạch tích hợp vừ đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho điện hạt nhân bao gồm các nội dung chính như sau:

1. Xây dựng và triển khai chiến lược và kế hoạch phát triển nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân

Việc xây dựng và triển khai chiến lược và kế hoạch phát triển nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân bao gồm cả xây dựng kế hoạch nhân lực, tuyển dụng, đãi ngộ, quản lý năng suất, quản lý tri thức,... có thể được mô tả tổng quát như sau:

2. Xác định nhu cầu năng lực của của các tổ chức tham gia vào chương trình điện hạt nhân

Nhu cầu nguồn nhân lực cho điện hạt nhân bao gồm rất nhiều cơ quan, tổ chức tham gia thực hiện các công việc phục vụ phát triển điện hạt nhân, trong đó 03 tổ chức chính cần tập trung phát triển nguồn nhân lực bao gồm NEPIO (các tổ chức Chính phủ), Cơ quan pháp quy, Tổ chức vận hành.

Nhu cầu năng lực cho từng tổ chức phụ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ của tổ chức, từng giai đoạn của chương trình điện hạt nhân và sự tham gia của tổ chức vào giai đoạn đó. Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã đúc kết kinh nghiệm quốc tế về nhu cầu năng lực của NEPIO (các tổ chức Chính phủ), Cơ quan pháp quy, Tổ chức vận hành theo các giai đoạn chương trình điện hạt nhân. Các quốc gia có thể tham khảo, áp dụng phù hợp cho quốc gia đó.

Trong việc xác định các năng lực cần thiết, cần lưu ý các điểm quan trọng là:

-Điện hạt nhân là một ngành công nghiệp đòi hỏi kiến thức, kỹ năng tổng hợp, bao gồm cả những kiến thức, kỹ năng chuyên sâu về hạt nhân, các kiến thức về quản lý, tài chính, kỹ thuật khác.

- Phần lớn nhân lực thường xuyên (permanent workforce) là cần cho Tổ chức vận hành từ khi vận hành thử NPP. 2-Unit NPP cần khoảng 600-1200 nhân viên.

- Khoảng 65 - 80% nhân lực cần có trình độ “Kỹ thuật viên” (Technicians).Trong số nhân lực có trình độ đại học trở lên (20-35% tổng số nhân lực) chỉ có khoảng 20% (~ 5% tổng số nhân lực) cần có chuyên ngành kỹ thuật hạt nhân. Trong cơ quan pháp quy, % số lượng có trình độ đại học trở lên lớn hơn (>50%); tuy nhiên vẫn cần kỹ thuật viên.

- Đào tạo/bồi dưỡng cần thiết cho một số chuyên môn đặc biệt có thể cần 5-10 năm.

3. Lộ trình phát triển nguồn nhân lực đối với quốc gia mới triển khai chương trình điện hạt nhân

Theo IAEA, có 3 bước chính để đạt được năng lực bền vững về nguồn nhân lực cho bất kỳ chương trình nào: Phát triển cơ sở hạ tầng nhân lực cần thiết (Develop the necessary human resources infrastructure); Xây dựng năng lực (Build Capacity); Phát triển và duy trì năng lực (Develop and sustain competence).

Phát triển cơ sở hạ tầng nhân lực cần thiết: Phát triển Bậc học phổ thông với các nội dung về toán học và khoa học mạnh để chuẩn bị và thúc đẩy sự yêu thích đối với các công việc khoa học và kỹ thuật; Các trường cao đẳng nghề/kỹ thuật để đào tạo các kỹ thuật viên tay nghề cao trong các lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ; Các trường, chương trình đại học để đào tạo các nhân viên khoa học, kỹ thuật (trong đó có hạt nhân) và các lĩnh vực liên quan (hóa, kinh doanh, tài chính,…

Xây dựng và duy trì năng lực: Quốc gia đẩy mạnh, xây dựng, duy trì và thực hiện chương trình xây dựng năng lực (capacity building), bao gồm cả giáo dục ở phạm vi trọng nước, liên vùng và quốc tế; bao gồm toàn bộ các lĩnh vực liên quan đến ĐHN, từ an toàn, ứng phó sự cố, an ninh, kinh tế,…; tiếp thu các bài học, kinh nghiệm quốc tế vào chương trình phát triển cơ sở hạ tầng ĐHN quốc gia; sử dụng các nguồn lực hiện có; bảo đảm cung cấp đầu đủ và liên tục nguồn nhân lực đủ năng lực.

4. Lộ trình nhân lực của các cơ quan

Quá trình phát triển nguồn nhân lực cho NEPIO, cơ quan pháp quy; tổ chức vận hành được triển khai theo các giai đoạn phát triển cơ sở hạ tầng điện hạt nhân, với ví dụ điển hình dưới đây.

Tiếp thu kinh nghiệm và hướng dẫn của IAEA, Cục Năng lượng nguyên tử đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan, hợp tác chặt chẽ và hiệu quả với IAEA (thông qua các hội thảo, hỗ trợ chuyên gia của IAEA) nghiên cứu xây dựng chiến lược và kế hoạch phát triển nguồn nhân lực điện hạt nhân quốc gia. Kết quả quan trọng và nổi bật là đã xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu – triển khai và hỗ trợ kỹ thuật đến năm 2020 phục vụ phát triển điện hạt nhân (Quyết định số 1756/QĐ-TTg ngày 15/10/2015). Trong 2015, năm đầu tiên triển khai Kế hoạch 1756, đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, đáng ghi nhận, đã tổ chức bồi dưỡng ở trong và ngoài nước cho hơn 200 lượt cán bộ, xây dựng nhiều chương trình, tài liệu bồi dưỡng.

Văn Sỹ Chiến, Cục NLNT

(Tổng hợp theo nguồn IAEA)

Google translate
Liên kết
  • Bộ Khoa học và Công nghệ
    Bộ Khoa học và Công nghệ
Thư viện ảnh
Đối tác
Media
Thống kê truy cập