Điện hạt nhân đóng vai trò quan trọng đối với Nhật Bản trong ứng phó biến đổi khí hậu15:26:00 25/05/2016

Nhật Bản trong suốt nhiều thập kỷ qua đã luôn thể hiện vai trò đầu tầu của một cường quốc trong việc ứng phó biến đổi khí hậu, trong đó việc ưu tiên phát triển điện hạt nhân đã mang lại nhiều thành công cho nước này trong việc giữ ổn định mức phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, đồng thời đảm bảo an ninh năng lượng cho phát triển kinh tế và giữ vững vị thế quốc gia siêu cường. 

Biến đổi khí hậu, thách thức lớn đối với nhân loại trong thế kỷ 21

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai, đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21. Biến đổi khí hậu tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống và môi trường trên phạm vi toàn thế giới, làm tăng nhiệt độ trái đất, mực nước biển dâng gây ngập lụt, nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến nông nghiệp, gây rủi ro lớn đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế - xã hội của rất nhiều quốc gia.

Biến đổi khí hậu do các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong đó chủ yếu là do sự gia tăng các hoạt động của con người gây phát thải các loại khí nhà kính hoặc các hoạt động khai thác quá mức các tác nhân hấp thụ khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác. Đánh giá khoa học của Ban liên chính phủ về BĐKH (IPCC) cho thấy việc tiêu thụ năng lượng do đốt nhiên liệu hóa thạch trong các ngành sản xuất năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng… đóng góp khoảng 46% vào sự nóng lên toàn cầu, phá rừng nhiệt đới gây ra khoảng 18%, sản xuất nông nghiệp khoảng 9%, các ngành sản xuất hóa chất (CFC, HCFC) khoảng 24%, còn lại (3%) là từ các hoạt động khác.Riêng chất khí chlorofluoro carbon (CFCs) vừa là khí nhà kính với khả năng gây tăng nhiệt toàn cầu gấp nhiều lần khí CO2, vừa là chất phá hủy tầng ôzôn, chỉ mới có trong khí quyển do con người sản xuất ra kể từ khi công nghiệp lạnh, hóa mỹ phẩm phát triển.

Biểu đồ tiêu thụ năng lượng toàn cầu sau công nguyên, dự báo đến 2030.

Biến đổi khí hậu gây ra nhiều hậu quả, trong đó nghiêm trọng nhất là hiện tượng dâng mực nước của đại dương (không bao gồm triều cường, nước dâng do bão…). Theo Báo cáo đánh giá lần thứ tư củaIPCC, sự nóng lên của hệ thống khí hậu đã được minh chứng rõ ràng thông qua số liệu quan trắc ghi nhận sự tăng lên của nhiệt độ không khí và nhiệt độ nước biển trung bình toàn cầu, sự tan chảy nhanh của lớp tuyết phủ và băng.Mực nước biển tăng theo xu thế nóng lên do sự đóng góp của các thành phần chứa nước trên toàn cầu được ước tính gồm: giãn nở nhiệt của các đại dương, các sông băng trên núi, băng Greenland, băng Nam cực và các nguồn chứa nước trên đất liền. Các kết quả nghiên cứu gần đây đưa ra dự báo mực nước biển sẽ cao hơn từ 0,5-1,4m vào cuối thế kỷ XXI. 

Xu hướng tăng nhiệt độ nước biển trong những thập niên qua.

Một điều đáng lưu ý trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu là trong khi các nước giàu chỉ chiếm 15% dân số thế giới nhưng chiếm tới 45% tổng lượng phát thải toàn cầu; các nước châu Phi và cận Sahara với 11% dân số thế giới chỉ phát thải 2%, và các nước kém phát triển với 1/3 dân số thế giới chỉ phát thải 7% tổng lượng phát thải toàn cầu. Ngoài ra, các nước phát triển với ưu thế về khoa học, kỹ thuật trình độ cao và nguồn tài chính dồi dào nên sức đề kháng với hậu quả của biến đổi khí hậu cao hơn nhiều so với các nước đang phát triển.Điều này luôn dẫn tới các tranh cãi về vấn đề bình đẳng nhân quyền và quyền phát triển kinh tế giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển và thường đưa các cuộc thương lượng về khí hậu toàn cầu vào bế tắc.

Điện hạt nhân là lựa chọn quan trọng trong ứng phó biến đổi khí hậu!

Điện hạt nhân, thủy điện, điện gió, điện mặt trời, địa nhiệt…đều là các nguồn năng lượng ít hoặc không phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, ngoài những lợi thế vượt trội cơ bản là nguồn cung năng lượng công suất lớn và ổn định, độ tin cậy cao, ít phụ thuộc vào thời tiết, điện hạt nhân còn mang lợi thế lớn về mặt kinh tế là giá thành ổn định và rẻ hơn tương đối so với những dạng năng lượng carbon thấp khác.

Nguồn năng lượng ít phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính

  • Năng lượng hạt nhân giúp giữ môi trường không khí trong lành hơn so với các nguồn năng lượng khác đồng thời là nguồn duy nhất có thể sản sinh công suất điện lớn và ổn định liên tục 24/7.

Điện hạt nhân có thể ngăn chặn phát thải hàng tỷ tấn CO2, bằng với lượng phát thải từ khoảng 500 triệu xe ô tô (số lượng xe ô tô trên thế giới năm 2015 ước tính 1,2 tỷ chiếc).Các nhà máy điện hạt nhân đồng thời cũng sẽ ngăn chặn phát thải hàng trăm ngàn tấn Sulfur dioxide (SO2) và Nitrogen oxide (NO).

Lượng giảm phát thải carbon toàn cầu bởi điện hạt nhân và các dạng năng lượng tái tạo khác (riêng trong năm 2012, nhờ năng lượng hạt nhân mà thế giới đã giảm phát thải được 1,98 tỷ tấn CO2, chiếm 34% lượng giảm phát thải toàn cầu).

  • Phát thải carbon trong suốt quá trình sản xuất điện hạt nhân chỉtừ các hoạt động khai mỏ, sản xuất nhiên liệu, xây dựng nhà máy với tổng lượng chỉ khoảng 13 tấn CO2/GWh, cao hơn không đáng kể so với điện gió (khoảng 12 tấn).
  • Phát thải carbon trong toàn bộ chu trình sản xuất của các dạng năng lượng (Tấn CO2/GWh).

    Độ tin cậy cao

    Các nhà máy điện hạt nhân sản xuất điện liên tục 24/7 với hệ số công suất lên tới 92%, hiệu quả hơn bất kỳ các dạng điện năng khác như nhiệt điện khí với hệ số công suất 56%, nhiệt điện than với hệ số công suất 55% và điện gió với hệ số công suất 33%.
  • Hệ số công suất của các nguồn năng lượng.

    An toàn

    Các chỉ số hoạt động an toàn công nghiệp chỉ ra rằng làm việc tại một nhà máy điện hạt nhân thậm chí an toàn hơn làm việc trong lĩnh vực sản xuất, bất động sản, chăm sóc sức khỏe, giải trí và du lịch.

    Lợi ích kinh tế

  • Mỗi nhà máy điện hạt nhân thu về khoảng 470 triệu USD/năm từ việc bán điện và tạo ra công ăn việc làm trong cộng đồng địa phương (khoảng 40 triệu USD/năm được sử dụng để trả lương ở các cơ sở này).
  • Giá thành sản xuất điện năng từ điện hạt nhân ít phụ thuộc và giá nhiên liệu như các dạng năng lượng khác, kể cả khi giá thành nhiên liệu urani tăng gấp đôi thì giá thành điện năng từ điện hạt nhân cũng tăng không đáng kể (trong khoảng 10%).
  • Mỗi nhà máy điện hạt nhân mới tạo ra từ 400-700 việc làm ổn định cho mỗi 1.000 MWe điện năng sản xuất, so sánh với 90 việc làm đối với nhà máy điện than, 50 việc làm đối với điện gió và 50 đối với nhà máy điện khí. Các dự án nhà máy điện hạt nhân gián tiếp tạo ra số lượng lớn các công việc trong cộng đồng địa phương,mỗi công trình xây dựng lò phản ứng mới vào thời kỳ cao điểm có thể cần đến 3.500 công nhân làm việc trên công trường.
  • Nhiên liệu Uranium

  • Nguồn tài nguyên urani chủ yếu ở các nước ổn định, ít biến động như Úc, Canada, Hoa Kỳ…
  • Mỗi viên nhiên liệu urani tạo ra rất nhiều năng lượng, tương đương một tấn than đá, 3 thùng dầu hoặc 480m3 khí thiên nhiên.
  • Một nhà máy điện hạt nhân điển hình có thể sản xuất đủ điện tiêu dùng cho khoảng 723.000 hộ gia đình trong khi chỉ sử dụng khoảng 20 tấn nhiên liệu urani mỗi năm.
  • Tổng khối lượng nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng trong suốt 40 năm qua của thế giới chỉ vào khoàng 74.000 tấn và có thể chứa vừa trong lòng một sân vận động. Bên cạnh đó, ngành công nghiệp hạt nhân thế giới đã phát triển và xây dựng được một hệ thống toàn diện để lưu trữ nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng một cách an toàn với cộng đồng và môi trường.
  • Nhật Bản- một trong những quốc gia phát triển sẽchịu hậu quả nặng nề do biến đổi khí hậu

    Quốc đảo Nhật Bản với gần 7.000 đảo lớn nhỏ, đường bờ biển dài 37.000 km, dân số gần 130 triệu người. Tổng diện tích 380.000 km2 trong đó khoảng ¾ địa hình đồi núi (không thích hợp phát triển kinh tế và cư trú), chỉ khoảng 13% diện tích đất bằng phẳng chủ yếu là các bình nguyên nhỏ hẹp ven biển có thể dành cho mục đích cho canh tác hoặc phát triển đô thị. Nhật Bản là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới (Trung Quốc nắm giữ vị trí thứ hai vào năm 2010), có tiềm năng về khoa học, kỹ thuật và khả năng tài chính hùng mạnh. Tuy nhiên, do các yếu tố về địa lý và phân bố dân cư như đường bờ biển dài, các khu đô thị, các vùng kinh tế lớn và phần lớn tài sản quốc gia chủ yếu tập trung ở ven biển (đa sốở bờ Thái Bình Dương) làm cho Nhật Bản trở thành một trong những nước nhạy cảm và rất dễ bị tổn thương bởi tác động của Biến đổi khí hậu.

    Ý thức được những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và tầm quan trọng của bảo vệ môi trường,Nhật Bản rấttích cực trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu bằng việc đưa ra các cam kết mạnh mẽ về cải thiện môi trường sống, bảo vệ tài nguyên rừng, giảm phát thải khí nhà kính và hỗ trợ các nước đang phát triển thông qua việc cung cấp tài chính, hiện đại hóa công nghệ. Đồng thời, Nhật Bản luôn là quốc gia đi đầu trong các hoạt động thể hiện các cam kết quốc gia của mình chứ không chỉ nói suông như một số nước phát triển khác.Việc phê chuẩn Nghị định thư Kyoto (Nghị định liên quan đến Chương trình khung về biến đổi khí hậu tầm quốc tế của Liên hợp quốc, lần đầu tiên ấn định cụ thể các chỉ tiêu cho những nước phát triển về giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính) vàonăm 1997 thể hiện vai trò tích cực của Nhật Bản trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

    Bên cạnh những hoạt động trong chống biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế cũng là ưu tiên hàng đầu của Nhật Bản để giữ vững vị thế là một trong những nền kinh tế hàng đầu thế giới (nhưng nghèo về tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản). Do đó, Nhật Bản đã lựa chọn phát triển điện hạt nhân làyếu tố then chốt trong việc cân bằng giữa các yêu cầu về bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và phát triển kinh tế. 

  • Nhật Bản là nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới nhưng lượng phát thải khí nhà kính luôn được giữ ở mức thấp và ổn định qua nhiều năm.

    Sau sự cố hạt nhân Fukushima Daiichi (tháng 3/2011), dưới sức ép của công chúng và để phục vụ công tác tổng kiểm tra an toàn, Chính phủ Nhật Bản khi đó (Đảng Dân chủ JDP) đã tạm thời đóng cửa tất cả các nhà máy điện hạt nhân của nước này. Điều này dẫn đến việc Nhật Bản phải chi ra nguồn ngoại tệ khổng lồ để nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch cho việc sản xuất điện và ngay lập tức làm cho các chỉ số phát thải khí nhà kính của Nhật Bản tăng đáng kể. 

  • Điện hạt nhân giúp Nhật Bản giảm phụ thuộc vào sản xuất nhiệt điện từ nhiên liệu hóa thạch.

    So với thời điểm 2010 (công suất điện hạt nhân Nhật Bản đạt đỉnh, chiếm tới 29% tổng công suất điện năng quốc gia), qua các năm 2012, 2013, lượng phát thải khí nhà kính của Nhật Bản dosản xuất điện tăng khoảng 110 triệu tấn/năm(chiếm khoảng 30% phát thải do phát điện và khoảng 10% phát thải khí nhà kính của cả nền kinh tế). Đây là đòn giáng mạnh vào những nỗ lực của Nhật Bản trong cuộc chiến chóng biến đổi khí hậu suốt những năm qua.

  • Lượng thát thải CO2của Nhật Bản tăng nhanh sau khi nước này tạm dừng hoạt động các nhà máy điện hạt nhân.

    Nhật Bản trong suốt nhiều thập kỷ qua đã luôn thể hiện vai trò đầu tầu của một cường quốc trong việc ứng phó biến đổi khí hậu, trong đó việc ưu tiên phát triển điện hạt nhân đã mang lại nhiều thành công cho nước này trong việc giữ ổn định mức phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, đồng thời đảm bảo an ninh năng lượng cho phát triển kinh tế và giữ vững vị thế quốc gia siêu cường. Sau tai nạn Fukushima Daiichi, việc đóng cửa tạm thời các nhà máy điện hạt nhân ngoài việc nước này phải tăng phần lớn chi phí cho nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, còn đưa ra bài toán khó khi phải lựa chọn giữa một bên là bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu và một bên là an ninh năng lượng quốc gia và phục hồi phát triển kinh tế. Tháng 12/2012, sau thắng lợi của Đảng Dân chủ tự do Nhật Bản (LDP) trong bầu cử quốc gia, Chính phủ mới của Nhật Bản đã nhấn mạnh điện hạt nhân là cần thiết để giảm phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, giải quyết tình trạng thiếu điện năng, hạ giá điện và giá tiêu dùng và giảm phát thải khí nhà kính đồng thời khẳng định trong trung hạn đến 2030điện hạt nhân vẫn sẽ là lựa chọn trong định hướng chính sách phát triển năng lượng của Nhật bản.

    Bùi Từ Thi Hoàng, Cục NLNT

    (Tham khảo nguồn IAEA và các tài liệu liên quan)

Google translate
Liên kết
  • Bộ Khoa học và Công nghệ
    Bộ Khoa học và Công nghệ
Thư viện ảnh
Đối tác
Media
Thống kê truy cập