Ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân - bài học rút ra từ tai nạn Fukushima10:45:00 28/07/2016

Để thực hiện các biện pháp an toàn nhằm khôi phục sự kiểm soát nhà máy điện hạt nhân và cơ sở bức xạ trong trường hợp sự cố, các kế hoạch ứng phó cần phải được chuẩn bị rất cụ thể nhằm đảm bảo các mối liên hệ thông tin, các nguồn vật chất kỹ thuật, giao thông và nhân lực. Các kế hoạch này phải được kiểm tra qua những buổi diễn tập thường xuyên. Trong kế hoạch, các biện pháp tổ chức phân công trách nhiệm cho các hoạt động khắc phục sự cố được quy định rõ ràng. 

Việc ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân bao gồm các mục tiêu đối với cơ sở bức xạ - hạt nhân và đối với dân chúng. Đối với các cơ sở bức xạ và hạt nhân, việc ứng phó sự cố nhằm thực hiện mọi biện pháp hợp lý để ngăn ngừa sự cố trong các cơ sở bức xạ và hạt nhân, giảm bớt hậu quả nếu sự cố xảy ra. Đối với dân chúng, mục tiêu là ngăn ngừa xảy ra hiệu ứng tất định lên người dân bằng cách giữ liều bức xạ dưới ngưỡng cho phép và đảm bảo thực hiện các biện pháp hợp lý để giảm hiệu ứng ngẫu nhiên do bức xạ từ sự cố gây ra trong dân chúng ở thời điểm hiện tại và trong tương lai; bảo vệ người dân, môi trường khỏi tổn hại bằng cách thiết lập và duy trì các biện pháp bảo vệ hiệu quả chống lại nguy hiểm từ các nguồn phóng xạ.

Nguyên lý và tối ưu hóa trong ứng phó sự cố

Việc ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân được thực hiện phải đảm bảo các mục tiêu cụ thể theo thứ tự ưu tiên như sau:

  • Giành lại quyền kiểm soát tình huống và ngăn ngừa hoặc giảm thiểu hậu quả tại cơ sở;
  • Ngăn chặn việc xảy ra các hiệu ứng đối với sức khỏe của công nhân và dân chúng, thực hiện việc cứu trợ ban đầu và xử lý các thương tổn bức xạ;
  • Ngăn chặn trong phạm vi có thể sự xuất hiện của các hiệu ứng ngẫu nhiên trong dân chúng và việc xảy ra các hiệu ứng phi phóng xạ đến công nhân và dân chúng;
  • Bảo vệ trong phạm vi có thể được tài sản và môi trường; chuẩn bị trong phạm vi có thể được để đưa các hoạt động xã hội kinh tế trở lại trạng thái bình thường.

Việc thực hiện các biện pháp để đạt được mục tiêu trên chịu sự chi phối bởi các nguyên lý được thiết lập trong an toàn bức xạ. Các nguyên lý đó là:

- Luận chứng can thiệp: Hành động can thiệp phải bảo đảm mang lại nhiều lợi ích hơn là thiệt hại do hành động can thiệp đó gây ra.

- Tối ưu hóa can thiệp: Hình thức, phạm vi và khoảng thời gian áp dụng các hành động can thiệp phải tối ưu để lợi ích thực tế đạt được là tối đa.

Yêu cầu đối với hoạt động ứng phó sự cố:

- Tổ chức, cá nhân tham gia ứng phó sự cố có trách nhiệm triển khai ứng phó sự cố theo quy định trong kế hoạch ứng phó sự cố và bảo đảm việc ứng phó sự cố phải được tiến hành kịp thời, quản lý hiệu quả không làm giảm tính năng an toàn của cơ sở, không gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn về an toàn bức xạ và hạt nhân;

- Xác nhận sự cố, thông báo và khởi động hệ thống ứng phó: khi có thông tin liên quan tới sự cố tại cơ sở, cơ sở phải xác nhận sự cố, xác định mức báo động và thông báo tới đầu mối tiếp nhận thông tin được quy định trong Kế hoạch ứng phó sự cố;

- Thực hiện các biện pháp giảm thiểu hậu quả và các biện pháp bảo vệ khẩn cấp;

- Cung cấp thông tin và hướng dẫn cho công chúng, bảo vệ nhân viên ứng phó;

- Đánh giá mức báo động và hạn chế tiêu thụ lương thực, thực phẩm;

- Xác định thời điểm chấm dứt các hành động bảo vệ, can thiệp, thông báo mức sự cố và phục hồi môi trường;

Lập kế hoạch chuẩn bị ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân

Lập kế hoạch chuẩn bị ứng phó sự cố sẽ đảm bảo chắc chắn rằng việc ứng phó sự cố khẩn cấp sẽ được quản lý, kiểm soát và phối hợp đồng bộ, hiệu quả. Mục tiêu thực tế là đảm bảo sự chuẩn bị sẵn sàng cho ứng phó sự cố kịp thời, công tác ứng phó được quản lý, kiểm soát, phối hợp đồng bộ và ứng phó hiệu quả tại nơi xảy ra sự cố và ở các cấp độ địa phương, khu vực, quốc gia, quốc tế đối với bất kỳ sự cố bức xạ hay hạt nhân nào.

Để thực hiện các kế hoạch chuẩn bị ứng phó nhằm khắc phục sự cố, các trung tâm khắc phục sự cố được thành lập ở trong và ngoài cơ sở bức xạ và hạt nhân. Trung tâm bên ngoài nhà máy được trang bị các phương tiện thông tin tin cậy để liên hệ với trung tâm bên trong nhà máy, với tất cả các đơn vị quan trọng của các tổ chức tham gia trong kế hoạch khắc phục sự cố như: công an, cứu hỏa, các cơ quan chính quyền và các hãng thông tin đại chúng nhằm thông báo về khí tượng và mức độ phóng xạ ở nhà máy. Trung tâm bên trong nhà máy điều hành mọi hoạt động khắc phục sự cố. Trung tâm bên ngoài nhà máy được trang bị các dụng cụ đo đạc – kiểm tra để thu thập các số liệu quan trọng về tình trạng nhà máy và liên hệ với trung tâm bên ngoài nhà máy.

Bài học kinh nghiệm từ tai nạn Fukushima

Nhà máy điện hạt nhân Fukushima nằm ở Okuma, Fukushima, Nhật bản, gồm 6 tổ máy công nghệ lò nước sôi (BWR) được thiết kế có công suất 4,7 GWđiện, nằm trong 25 nhà máy điện hạt nhân lớn nhật trên thế giới. Fukushima là nhà máy điện hạt nhân đầu tiên được xây dựng và vận hành hoàn toàn bởi TEPCO (Công ty Điện lực Tokyo).

Tổ máy số 1 của nhà máy có công suất 439 MWđiện được xây dựng vào tháng 7/1967 và đi hoạt động thương mại từ 26/3/1971. Tổ lò 2 và 3 có công suất là 784 MWđiện được đưa vào hoạt động vào 7/1974 và 3/1976. Tai nạn Fukushima xảy ra sau thảm họa động đất và sóng thần ngày 11/3/2011. Khi tai nạn xảy ra các tổ máy 1-2-3 đang hoạt động, tổ máy 4-5-6 đã dừng để bảo trì.

Sơ đồ thiết kế công nghệ lò phản ứng của nhà máy điện hạt nhân Fukushima

Tai nạn Fukushima xảy ra với nhiều bài học về quản lý và ứng phó sự cố. Thông tin của sự cố không được thông báo một cách minh bạch, kịp thời và chi tiết cho các cơ quan cấp nhà nước liên quan đến an toàn hạt nhân. Sự cố xảy ra ở Fukushima 1 lúc 2 giờ 15 phút chiều, mà sau đó hơn 5 giờ cơ quan NISA mới thông báo cho dân chúng. TEPCO tuyên bố “tình huống của Fukushima 1 không có gì lo ngại”. Đây là thông tin thiếu căn cứ và thiếu chính xác. Cơ quan ứng phó sự cố sau đó đã đưa các thiết bị phát điện khẩn cấp để cấp điện cho các hệ thống an toàn, nhưng những thiết bị này không được sử dụng do dây cáp quá ngắn, đầu lắp ráp không khớp với nhà máy. Điều này cho thấy sự thiếu sót của nhà vận hành TEPCO trong việc kiễm soát những trang thiết bị và diễn tập ứng phó sự cố định kỳ theo quy định của một nhà máy điện hạt nhân.

Những bài học rút ra từ tai nạn Fukushima có ý nghĩa đối với việc lập và thực hiện kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân. Về mặt quản lý vận hành và nhân lực, cần đào tạo nhân lực một cách bài bản, có kiến thức chuyên môn, trách nhiệm cá nhân, tính kỷ luật cao và bảo đảm chất lượng; xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố đảm bảo có sự thu thập thông tin kịp thời; thường xuyên diễn tập ứng phó sự cố, kiểm soát và bảo dưỡng định kỳ trang thiết bị; Thiết lập các biện pháp quản lý phòng ngừa tai nạn và phương sách áp dụng khi xảy ra tai nạn.

Về mặt công nghệ và thiết kế xây dựng, sử dụng công nghệ được xây dựng và thiết kế có khả năng chống chịu được động đất với cường độ lớn và dự trù khả năng diễn ra sóng thần, tai nạn va chạm; lựa chọn địa điểm có tính tới độ ổn định của địa chất và thiên tai; đa dạng hệ thống an toàn, nguồn cấp điện; sử dụng hệ thống thông gió, xả áp có tính hiện đại và hiệu quả cao với các bộ lọc khí đáng tin cậy nhằm giảm thiểu việc phát tán phóng xạ ra môi trường.

Đỗ Ngọc Điệp, Cục NLNLT

Google translate
Liên kết
  • Bộ Khoa học và Công nghệ
    Bộ Khoa học và Công nghệ
Thư viện ảnh
Đối tác
Media
Thống kê truy cập