Khoa học hạt nhân phục vụ chẩn đoán bệnh tim mạch tại Ác-hen-ti-na16:26:00 29/11/2017

Tại Ác-hen-ti-na cũng như trên thế giới, bệnh tim là nguyên nhân hàng đầu gây đột tử. Tuy nhiên, người bệnh có thể được điều trị kịp thời nếu được chẩn đoán sớm nhờ y học hạt nhân. 

Lola Fiskel - 81 tuổi là một trường hợp điển hình, bà là bệnh nhân được chẩn đoán và theo dõi tình trạng bệnh tim mạch sử dụng thiết bị chẩn đoán hình ảnh tại Trung tâm chẩn đoán hạt nhân ở Buenos Aires. Nhờ có những thiết bị y học hạt nhân mà các bác sỹ có thể chẩn đoán sớm được tình trạng tim của Fiskel để chữa trị cho bà. Hiện bà Fiskel đang được điều trị bằng các thuốc chữa tim mạch và theo dõi bằng y học hạt nhân.

Bác sỹ Roberti Aguero (bên trái) đang chuẩn bị chụp SPECT cho bệnh nhân tại Trung tâm chẩn đoán hạt nhân ở Buenos Aires, Argentina.

Công nghệ y học hạt nhân cho phép nhìn thấy các cơ quan nằm bên trong cơ thể của người bệnh mà không cần phẫu thuật. Trong trường hợp của bà Fiskel, các bác sỹ sử dụng phương pháp Chụp xạ hình phát xạ photon đơn (SPECT) để tìm hiểu thêm về tình trạng bệnh tim mạch của bà.

Trong chẩn đoán bệnh, các kỹ thuật ghi hình bằng máy SPECT, SPECT-CT, PET (chụp xạ hình cắt lớp positron) và PET-CT cho thấy những hình ảnh rõ nét và chính xác của các tạng và các bộ phận trong cơ thể. So với phương pháp CT-scan (chụp cắt lớp điện toán), MRI (cộng hưởng từ) hay siêu âm thì kỹ thuật ghi hình y học hạt nhân có ưu điểm là có thể đánh giá được mức độ chuyển hóa, hoạt động chức năng của các tế bào trong một bộ phận cơ thể, vì vậy chúng được sử dụng như phương pháp ghi hình chuyển hóa, ghi hình chức năng hay ghi hình ở mức độ phân tử.

 “Các kỹ thuật này giúp chúng ta biết được chính xác mức độ tổn thương của tim mà các phương pháp khác không làm được,” Bác sỹ Aguero cho biết. “Nếu không có chẩn đoán SPECT, tình trạng tim của bà Fiskel có thể tiến triến xấu, phức tạp hơn và cần đến phẫu thuật mở tim.”

Y học hạt nhân cho tất cả mọi người

Với nỗ lực giúp người dân trên toàn đất nước có nhiều cơ hội tiếp cận với các thiết bị y học hạt nhân tiên tiến, chính phủ Ác-hen-ti-na đã đưa ra một sáng kiến cấp quốc gia thông qua Ủy ban Năng lượng nguyên tử Quốc gia (CNEA) với mục tiêu mở rộng, cải thiện các cơ sở và trung tâm y học hạt nhân trên cả nước.

Ac-hen-ti-na đã dành nhiều triệu Euro xây dựng 6 trung tâm mới trên cả nước để cung cấp các dịch vụ y học hạt nhân và xạ trị chất lượng cao cho người dân. Các trung tâm mới này sẽ đi vào hoạt động tại 6 tỉnh thành của Ac-hen-ti-na bao gồm: Río Gallegos, Río Negro, Santiago del Estero, Formosa, Entre Ríos và La Pampa.

Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) giúp đỡ Ac-hen-ti-na thông qua các hình thức như hỗ trợ trang thiết bị, chuyên gia và đào tạo cán bộ.

Theo Ông Geraldine Arias – Quản lý Chương trình hợp tác kỹ thuật của IAEA với Ac-hen-ti-na: “Chính phủ Ac-hen-ti-na đang cố gắng đưa dịch vụ y học hạt nhân của họ tới các vùng trên cả nước, tuy nhiên để thực hiện việc này cần phải có các chuyên gia và trang thiết bị hiện đại”. “Y học hạt nhân là lĩnh vực đa ngành và chúng tôi hỗ trợ tất cả các lĩnh vực bằng cách gửi chuyên gia và đào tạo các dược sỹ phóng xạ, nhà vật lý, bác sỹ và nhà công nghệ.”

Sự phối hợp trong quy trình chẩn đoán bằng y học hạt nhân

Quy trình thực hiện chẩn đoán bằng y học hạt nhân cho bệnh nhân đòi hỏi phải có các chuyên gia, hóa chất và thiết bị. Để bắt đầu quy trình này, nhân viên y tế sẽ tiêm dược chất phóng xạ để vào cơ thể của người bệnh. Một số loại dược chất phóng xạ chỉ có tác dụng trong thời gian ngắn nên chúng cần được sản xuất ở gần địa điểm sử dụng. Trung tâm chẩn đoán hạt nhân tại Buenos Aires sử dụng máy gia tốc Cyclotron để sản xuất đồng vị phóng xạ dùng trong kỹ thuật xạ hình phát xạ positron (PET), đây cũng là máy gia tốc Cyclotron duy nhất tại Buenos Aires.

Các nhà vật lý và hóa học sử dụng máy gia tốc cyclotron để sản xuất các dược chất phóng xạ, sau đó di chuyển chúng trong một đường ống đặc biệt đặt dưới lòng đất tới phòng cách ly có lắp cửa che chắn bằng kim loại, nơi các dược sĩ phóng xạ sẽ chuẩn bị thuốc để tiêm cho bệnh nhân. Dược chất phóng xạ sau khi chuẩn bị xong sẽ được đưa vào ống tiêm đặt trong vỏ trụ kim loại đã được che chắn cẩn thận. Tất cả các biện pháp này để tránh phơi nhiễm bức xạ cho các nhân viên y tế.

Tại phòng tiêm, y tá sẽ lấy ống tiêm ra khỏi vỏ trụ kim loại, tiêm dược chất phóng xạ cho người bệnh và để người bệnh chờ trong 1 giờ. Sau đó, người bệnh được đưa đến phòng kiểm tra và tiến hành chụp PET. Bộ phận cảm biến của máy PET sẽ thu nhận các tia phóng xạ phát ra từ cơ thể bệnh nhân, sau đó thông qua phần mềm để dựng thành hình ảnh 3D phục vụ việc chẩn đoán của các bác sỹ.

 

Xạ hình phát xạ photon đơn (SPECT) là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng các cảm biến (đầu dò) để phát hiện các tia gamma phát ra từ đồng vị phóng xạ được tiêm vào tĩnh mạch của bệnh nhân. Mỗi loại đồng vị phóng xạ khác nhau sẽ tập trung tại các cơ quan hoặc vùng cụ thể trong cơ thể các tín hiệu thu được sau đó được máy vi tính tái tạo lại thành hình ảnh để dễ dàng thấy được hình dạng hoặc chức năng của cơ quan đó. Các đồng vị phóng xạ sử dụng trong chụp SPECT có chu kì bán rã ngắn do đó sẽ không tồn tại lâu ở trong cơ thể.

Xạ hình phát xạ positron (PET) có nguyên lý hơi khác một chút so với SPECT. PET sử dụng các đồng vị phóng xạ có thời gian bán rã ngắn hơn nhiều so với SPECTvà phát ra các tia gamma di chuyển theo 2 hướng ngược nhau, đặc điểm này giúp có được các hình ảnh chính xác hơn với nhiều góc khác nhau, thuận lợi cho việc tạo hình ảnh 3D của cơ quan hoặc khu vực của cơ thể.

Tại Việt Nam, các kỹ thuật xạ hình bằng SPECT & SPECT/CT đối với ung thư và di căn, các bệnh tim mạch, hệ tiêu hoá, xương khớp, hô hấp... đã và đang được thực hiện có kết quả cho hàng ngàn bệnh nhân mỗi năm. Các bệnh viện lớn như Bạch Mai, Chợ Rẫy có số lượng xạ hình SPECT khoảng 8000 ca/năm, một số bệnh viện khác có số bệnh nhân xạ hình SPECT trung bình từ 2000 - 3000 ca/năm. Kỹ thuật xạ hình PET/CT sử dụng 18F-FDG, công nghệ tiên tiến của thế giới hiện đã trở thành kỹ thuật thường quy trong chẩn đoán - điều trị các bệnh về ung thư, tim mạch và thần kinh tại Việt Nam.


Nguyễn Thị Dịu, Phòng Chính sách Năng lượng nguyên tử, Cục NLNT

Nguồn: IAEA

Google translate
Liên kết
  • Bộ Khoa học và Công nghệ
    Bộ Khoa học và Công nghệ
Thư viện ảnh
Đối tác
Media
Thống kê truy cập