Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế và Chương trình Môi trường của Liên hợp quốc: 40 năm hợp tác cải thiện môi trường biển16:39:00 27/03/2018

Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) và Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã bắt đầu hợp tác từ năm 1973 khi tổ chức chương trình thử nghiệm thành thạo liên phòng thí nghiệm về phân tích các nguyên tố vi lượng (Hg, Cd, Pb,..). Năm 1976, hai tổ chức tiếp tục hợp tác trong khuôn khổ chương trình về phân tích thuốc trừ sâu có chứa clo (như DDT). 

IAEA và UNEP hợp tác để nâng cao năng lực Phòng thí nghiệm giám sát ô nhiễm khu vực Địa Trung Hải, bao gồm việc đào tạo về cách chuẩn bị và lấy các mẫu cá, trầm tích và nước biển

Năm 1986, IAEA thành lập Phòng thí nghiệm nghiên cứu Môi trường Biển trực thuộc Phòng thí nghiệm Môi trường tại Monaco và hoạt động như trung tâm điều phối chuyên biệt cho các chương trình hợp tác vùng về biển. Phòng thí nghiệm này đã trở thành trung tâm phân tích vùng trong việc triển khai Kế hoạch hành động cho khu vực Địa Trung Hải MED POL. IAEA và UNEP đã cùng nhau xây dựng một chiến lược hợp tác toàn diện để nâng cao năng lực của các phòng thí nghiệm khu vực Địa Trung Hải chịu trách nhiệm về quan trắc môi trường và biển. Điều này góp phần thúc đẩy sự phát triển mạng lưới khoa học để giải quyết các vấn đề ô nhiễm biển.

Với vai trò là phòng thí nghiệm biển duy nhất trong hệ thống Liên hiệp quốc, Phòng thí nghiệm Môi trường IAEA ở Monaco là lựa chọn tất yếu để thành lập trung tâm nghiên cứu ô nhiễm biển. Việc thành lập Phòng thí nghiệm nghiên cứu môi trường biển là một phần trong chương trình hợp tác với UNEP. Trên cơ sở đó, Phòng thí nghiệm Môi trường IAEA đã mở rộng hoạt động, bao gồm việc phát triển, kiểm tra và đào tạo các phương pháp phân tích; các phương pháp quan trắc và cung cấp các tài liệu đảm bảo chất lượng được sử dụng như tài liệu tham khảo, khuyến cáo sử dụng.

Kể từ khi bắt đầu hợp tác với UNEP, IAEA cùng với Phòng thí nghiệm Môi trường đã tổ chức 56 khóa bồi dưỡng và 34 cuộc thử nghiệm thành thạo cho đại diện các nước Địa Trung Hải nhằm tăng cường năng lực giám sát ô nhiễm trong khu vực. Thông qua chương trình hợp tác này, IAEA, UNEP và Ủy ban Hải dương học Liên Chính phủ của UNESCO (IOC-UNESCO) đã xây dựng 57 phương pháp phân tích các nguyên tố vi lượng và các chất ô nhiễm hữu cơ trong các mẫu biển. Trong 40 năm qua, IAEA đã phối hợp tổ chức 33 đoàn công tác về đảm bảo chất lượng nhằm đánh giá và cải tiến chất lượng các phương pháp phân tích và 93 đoàn công tác hỗ trợ kỹ thuật; lắp đặt các thiết bị mới để phân tích các chất gây ô nhiễm môi trường tại các phòng thí nghiệm khu vực Địa Trung Hải.

Hiện nay, Chương trình đánh giá tác động môi trường và quan trắc môi trường tích hợp mới cũng như các tiêu chuẩn đánh giá có liên quan đã được thông qua, đòi hỏi dữ liệu quan trắc ô nhiễm môi trường tại khu vực Địa Trung Hải có chất lượng cao hơn. UNEP và IAEA đang chung tay giải quyết vấn đề này.

Ngoài ra, trước tình hình nhiều công ước mới về giảm thiểu ô nhiễm môi trường đã được ký kết (ví dụ như Công ước Minamata về Thủy ngân bắt đầu có hiệu lực vào tháng 8/2017), IAEA có thể hỗ trợ các quốc gia thành viên trong việc đo lường và quan trắc các chất gây ô nhiễm. Đây cũng chính là một phần trong chương trình hợp tác của IAEA với UNEP và các tổ chức quốc tế khác.

Lấy mẫu trầm tích để cải thiện các phương pháp giám sát ô nhiễm biển khu vực Địa Trung Hải

Cuối năm 2017, Phòng thí nghiệm Môi trường của IAEA ở Monaco đã tổ chức 02 khóa bồi dưỡng thực việc cho các nhà khoa học đến từ khu vực Địa Trung Hải về kỹ thuật đo lường và quan trắc ô nhiễm môi trường biển. Đây cũng là hoạt động mới nhất trong khuôn khổ hợp tác giữa IAEA và UNEP trong vòng hơn 40 năm qua.

Trong 2 tuần diễn ra khóa bồi dưỡng, IAEA đã cung cấp cho học viên cả lý thuyết và thực hành về phương pháp lấy mẫu, phân tích các chất hữu cơ (thuốc trừ sâu clo, hydrocarbon có nguồn gốc từ dầu mỏ,…) và các chất vô cơ (Hg, Cd,…) có trong các sinh vật như cá hoặc trai.

Trong bài phát biểu nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập IAEA, ông Erik Solheim, Giám đốc điều hành của UNEP, nhấn mạnh rằng "Khoa học và công nghệ là nền tảng để giải quyết những thách thức lớn nhất đặt ra trên thế giới. Quan hệ hợp tác giữa hai cơ quan đã góp phần làm cho công tác quan trắc ô nhiễm môi trường biển và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu ngày một tốt hơn”.

 

Vũ Thùy Vân, Phòng Quản lý KH&CN hạt nhân

Nguồn: IAEA