Cơ sở dữ liệu của IAEA về thiết bị gia tốc Cyclotron08:54:00 18/03/2021

Cơ sở dữ liệu về máy gia tốc cyclotron được IAEA giới thiệu lần đầu tiên vào năm 2019. Cơ sở dữ liệu là công cụ giúp các dược sĩ phóng xạ, chủ đầu tư và đơn vị sử dụng các cơ sở cyclotron y tế,... tìm kiếm và trao đổi thông tin kỹ thuật, quản trị hệ thống và các thông tin liên quan đến việc vận hành, khai thác các hệ thống cyclotron đang vận hành trên thế giới.

Bên trong máy gia tốc cyclotron Triumf, Đại học British Columbia.

Cyclotron là thiết bị gia tốc hạt dùng để sản xuất đồng vị phóng xạ phục vụ cho xạ hình y học hạt nhân và điều trị ung thư. Đồng vị phóng xạ y tế được tạo thành từ các vật liệu phi phóng xạ (đồng vị bền) bị bắn phá bởi các proton. Chùm proton tương tác với các đồng vị bền sẽ xảy ra phản ứng hạt nhân làm cho các đồng vị bền trở thành đồng vị phóng xạ. Một số bệnh viện sở hữu cyclotron sản xuất đồng vị phóng xạ chu kỳ bán rã ngắn phục vụ xạ hình PET/CT cho bệnh nhân. Nhờ những tiến bộ gần đây trong lĩnh vực này, các đồng vị phóng xạ quan trọng trong lĩnh vực y học hạt nhân như Technetium-99m (Tc-99m) và Gallium-68 (Ga-68) cũng đã được sản xuất trên cyclotron. Theo Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), trên thế giới hiện có hơn 1500 cơ sở cyclotron.

Cơ sở dữ liệu về máy gia tốc cyclotron được IAEA giới thiệu lần đầu tiên vào năm 2019. Đây là một phần trong cam kết của IAEA nhằm hỗ trợ các quốc gia nâng cao năng lực sản xuất đồng vị phóng xạ và ứng dụng công nghệ bức xạ trong chăm sóc sức khỏe. Gần đây, IAEA đã cập nhật cơ sở dữ liệu này thể hiện bản đồ và thông tin của 1.300 cơ sở cyclotron từ 95 quốc gia trên thế giới.  Trên cơ sở dữ liệu của IAEA, Việt Nam hiện có 5 hệ thống cyclotron đang hoạt động.

Ông Amir Jalilian, nhà hóa học đồng vị phóng xạ và dược chất phóng xạ tại IAEA cho biêt “Cyclotron đang phát triển nhanh chóng và sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là trong chẩn đoán hình ảnh y tế tiên tiến bởi vì các loại dược chất phóng xạ được tạo ra từ cyclotron rất hiệu quả trong việc phát hiện các bệnh ung thư khác nhau”.

Cơ sở dữ liệu của IAEA cho phép người dùng tìm kiếm thông tin chi tiết của từng cơ sở, bao gồm loại cơ sở, kích thước và số lượng cyclotron. Các chuyên gia trong lĩnh vực này có thể kết nối và chia sẻ kiến thức chuyên môn và thông tin về các sản phẩm dược chất phóng xạ của họ. Cơ sở dữ liệu này cũng cung cấp thông tin về các sự kiện và ấn phẩm của IAEA liên quan tới việc lắp đặt và ứng dụng của cyclotron. IAEA cung cấp tư vấn chuyên môn và hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến các cơ sở sản xuất dược chất phóng xạ; phát triển nguồn nhân lực thông qua các khóa đào tạo và chương trình giáo dục; thúc đẩy nghiên cứu và phát triển thông qua các dự án nghiên cứu phối hợp.

Chủ đầu tư và các cơ sở sử dụng cyclotron y tế của các nước có thể gửi thông tin về cơ sở của mình bằng cách điền vào biểu mẫu và gửi trực tuyến lên cơ sở dữ liệu của IAEA tại địa chỉ: https://nucleus.iaea.org/sites/accelerators/Pages/Cyclotron.aspx.

 

Tại Việt Nam, các hệ thống cyclotron được lắp đặt và đi vào sử dụng từ năm 2009. Về mặt lý thuyết, các hệ thống cyclotron có thể sản xuất các dược chất phóng xạ từ các nhân phóng xạ như C-11, N-13, O-15 và F-18 sử dụng chụp hình PET và PET/CT. Bên cạnh đó, các hệ thống cyclotron với mức năng lượng từ 30 MeV trở lên có thể sản xuất các loại nhân phóng xạ khác nhau sử dụng chụp hình photon đơn bằng máy gamma camera SPECT như Tl-201 và Ga-67, In-111, I-123...  Cho đến nay, các cyclotron ở Việt Nam mới chỉ sản xuất đồng vị F-18 và phân phối cho thị trường trong nước. Việt Nam hiện có 6 hệ thống cyclotron đã được lắp đặt, trong đó có 5 cyclotron (2 ở Hà Nội, 1 ở Đà Nẵng và 2 ở Tp.HCM như thể hiện trong cơ sở dữ liệu của IAEA) đang sản xuất và cung cấp dược chất phóng xạ F-18-FDG cho xạ hình tại một số cơ sở y học hạt nhân có thiết bị PET/CT. Hệ thống cyclotron thứ 6 được lắp đặt tại Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội có đủ năng lực sản xuất đồng vị phóng xạ nhưng hiện nay chưa phục vụ sản xuất đồng vị phóng xạ cho xạ hình nên không được cập nhật trên cơ sở dữ liệu của IAEA.

 

Đặng Chí Dũng, Trung tâm Thông tin và Tư vấn hạt nhân