Chiếu xạ đảm bảo chất lượng trái cây xuất khẩu của Việt Nam09:01:00 09/12/2020

Nhãn mác gắn trên một số quả xoài “Chiếu xạ mang lại sự tươi ngon” (Irradiated for freshness) có thể làm cho một số người cảm thấy ngạc nhiên, tuy nhiên, chính nhãn mác này đã đảm bảo giá trị trái cây xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ mỗi năm với số tiền lên tới 20 triệu USD.

Chiếu xạ được sử dụng ngày càng nhiều để khử trùng trái cây trước khi xuất khẩu - một giải pháp thay thế hóa chất, thân thiện với môi trường.

Nhãn mác gắn trên một số quả xoài “Chiếu xạ mang lại sự tươi ngon” (Irradiated for freshness) có thể làm cho một số người cảm thấy ngạc nhiên, tuy nhiên, chính nhãn mác này đã đảm bảo giá trị trái cây xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ mỗi năm với số tiền lên tới 20 triệu USD. Việt Nam với sự giúp đỡ của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) đang có kế hoạch mở rộng dịch vụ chiếu xạ để cạnh tranh trên các thị trường khác.

Ông Hoàng Trung, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật cho biết: “Chúng tôi sử dụng chiếu xạ thực phẩm vì công nghệ này có thể giúp giảm tổn thất về chất lượng thực phẩm và tạo điều kiện cho xuất khẩu nông sản”. Những mặt hàng xuất khẩu như xoài, thanh long và vải, cũng như tôm, hàu tươi và thực phẩm đông lạnh được chủ yếu xuất sang Hoa Kỳ.

Chiếu xạ thực phẩm đã được sử dụng trong nhiều thập kỷ để khử trùng và kéo dài thời hạn sử dụng của các mặt hàng như gia vị, thảo mộc khô, rau gia vị,... Nếu sản phẩm không được xử lý, sinh vật gây hại có thể xâm nhập vào sản phẩm và di chuyển sang nước khác thông qua đường thương mại, từ đó có khả năng gây thiệt hại cho nền sản xuất thực phẩm và môi trường khi chúng sinh sôi và lây lan ở nước đến.

Trên thế giới, có hàng trăm cơ sở sử dụng bức xạ với các mục đích ứng dụng khác nhau và ít nhất có khoảng 60 cơ sở sử dụng bức xạ để chiếu xạ thực phẩm. Họ sử dụng bức xạ mức thấp để tiêu diệt vi sinh vật có thể làm hỏng thực phẩm như vi khuẩn hoặc nấm. Bức xạ ở mức thấp cũng có thể ngăn côn trùng sinh sản. Kiểm dịch thực vật nhằm đảm bảo sản phẩm không bị nhiễm một số loài gây bệnh và đây cũng là điều kiện tiên quyết cho thương mại toàn cầu, đặc biệt đối với trái cây và rau củ tươi. Ví dụ, nếu như phát hiện ra một con ruồi giấm Địa Trung Hải trong một thùng chứa nông sản thì có thể dẫn đến lệnh cấm nhập khẩu ngay lập tức và gây ra hậu quả tài chính nghiêm trọng cho các nước xuất khẩu. Các phương pháp xử lý khác như khử trùng bằng hóa chất có thể để lại dư lượng gây hại cho con người và môi trường, hoặc xử lý nhiệt có thể làm thay đổi mùi vị và kết cấu của nông sản. Chiếu xạ sử dụng tia gamma liều thấp, chùm tia điện tử (EB) hoặc tia X có thể xử lý một lô lớn thực phẩm mà không làm giảm chất lượng và không gây rủi ro cho người tiêu dùng.

Trong nhiều thập kỷ qua, IAEA thông qua các chương trình hợp tác kỹ thuật đã hỗ trợ phát triển chiếu xạ như một biện pháp kiểm dịch thực vật, nhưng phương pháp này chưa được triển khai nhiều trên thị trường trái cây thương mại vì có nhiều phản ứng từ người tiêu dùng. Tuy nhiên, theo ông Carl Blackburn, Chuyên gia IAEA về chiếu xạ thực phẩm, trong những năm gần đây điều này đã thay đổi khi người tiêu dùng được sử dụng “trái cây ngon và đẹp” quanh năm mà không có hóa chất hay không phải chịu một chi phí lớn về môi trường.

Nhân viên Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội đang xếp các hộp trái cây trước khi chiếu xạ để tiêu diệt vi khuẩn gây hại.

Các quốc gia xuất khẩu trái cây lớn như Ấn Độ, Thái Lan và Việt Nam đang sử dụng phương pháp chiếu xạ thực phẩm, còn các nước như Hoa Kỳ, Úc và New Zealand, sử dụng phương pháp này để đảm bảo an toàn cho sản phẩm nhập khẩu.

Ông Blackburn cho biết: "Chiếu xạ liều rất nhẹ trên trái cây có thể vẫn không gây hại cho sâu bệnh. Vì vậy, cách xử lý cần được tối ưu để vô hiệu hóa sâu bệnh mà vẫn giữ lại hầu hết các chất dinh dưỡng và ít ảnh hưởng nhất đến hương vị, kết cấu và màu sắc trái cây”.

Việt Nam bắt đầu nghiên cứu về chiếu xạ thực phẩm vào cuối những năm 1990 với sự hỗ trợ của IAEA, hiện cả nước có 11 cơ sở chiếu xạ. Tia gamma được sử dụng phổ biến nhất và có thể xử lý khoảng 1 tấn trái cây mỗi giờ. Năm 2019, trung bình mỗi tuần Việt Nam chiếu xạ khoảng 200 tấn trái cây tươi xuất khẩu bằng tia gamma và tia X.

Năm 2020, một cơ sở chiếu xạ của Việt Nam đã nhận được hợp đồng xử lý 100 tấn vải tươi xuất khẩu sang Australia, và Việt Nam đang có kế hoạch mở rộng dịch vụ chiếu xạ chanh dây, bưởi, rau quả và thủy sản đông lạnh để xuất khẩu và tiêu thụ trong nước.

Nhiều quốc gia đã bày tỏ sự quan tâm đến việc chiếu xạ thực phẩm đối với trái cây, nhưng theo ông Blackburn, điểm mấu chốt là phải có đủ năng lực để đảm bảo dịch vụ chiếu xạ, chiếu xạ trái cây tươi theo mùa đang cạnh tranh với chiếu xạ hàng hóa công nghiệp và thiết bị y tế quanh năm tại cùng một cơ sở.

Sử dụng chùm tia điện tử giúp mở rộng ứng dụng chiếu xạ

Ông Blackburn cho biết việc sử dụng bức xạ được tạo ra bởi điện, chẳng hạn như chùm tia điện tử và những tiến bộ trong công nghệ có thể làm cho quá trình chiếu xạ rẻ hơn và dễ dàng hơn. Không giống như tia gamma từ các nguồn phóng xạ, chùm tia điện tử và tia X chỉ có thể sử dụng khi trái cây vào mùa, giúp tiết kiệm chi phí hơn. Công nghệ chùm tia điện tử cũng làm giảm các lo ngại về an toàn và an ninh liên quan đến việc sử dụng các nguồn phóng xạ. Việt Nam có kế hoạch tiến tới xây dựng các cơ sở chiếu xạ tia điện tử và tia X mới.

Việc sử dụng các thiết bị chiếu xạ di động có thể làm tăng thêm tính thuận tiện khi sử dụng phương pháp này vì chúng có thể được đưa đến thao tác trực tiếp tại dây chuyền đóng gói của nhà máy. Theo ông Blackburn “Hiện tại, bạn phải đưa thực phẩm đến cơ sở chiếu xạ nhưng trong tương lai, chúng tôi hy vọng sẽ đưa chiếu xạ đến với thực phẩm như một phần trong các hoạt động thường quy. Các thiết bị chùm tia điện tử di động có kích thước bằng một chiếc ô tô nhỏ và đang được thử nghiệm để chiếu xạ gia vị ở một số quốc gia”.

IAEA đã hợp tác với FAO giúp các quốc gia sử dụng các kỹ thuật hạt nhân để cải thiện an toàn thực phẩm và tăng năng suất, tính bền vững nông nghiệp theo nhiều cách khác nhau.

Vũ Thị Hải Vân (biên dịch)

Nguồn: iaea.org

Google translate
Liên kết
  • Bộ Khoa học và Công nghệ
    Bộ Khoa học và Công nghệ
Thư viện ảnh
Đối tác
Media
Thống kê truy cập