IAEA kiểm tra năng lực các phòng thí nghiệm phân tích nguồn nước14:52:00 01/10/2019

Trong 30 năm qua, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã tiến hành so sánh, đánh giá chất lượng của hàng trăm phòng thí nghiệm về thủy văn đồng vị và đã trở thành nguồn cung ứng các dịch vụ kiểm tra năng lực thủy văn đồng vị của các phòng thí nghiệm trên toàn cầu. Một khía cạnh quan trọng trong bất kỳ ngành khoa học nào chính là chất lượng của các phép đo. Điều này cũng đúng đối với lĩnh vực thủy văn đồng vị. Việc đảm bảo rằng các dữ liệu thu thập được là chính xác và đáng tin cậy là cơ sở vững chắc để thuyết phục các nhà hoạch định chính sách.

https://www.iaea.org/sites/default/files/styles/hd_1920x1080/public/map.jpg?itok=It4Twq6x

Bản đồ các địa điểm đã được tiến hành đánh giá phòng thí nghiệm (thuộc 2 dự án WICO và TRIC) từ năm 2016, những nơi IAEA đã đào tạo chuyên gia về thủy văn đồng vị và đã tặng các thiết bị laser đồng vị từ năm 2007 thông qua Chương trình hợp tác kỹ thuật (Nguồn: IAEA)

Các nhà thủy văn đồng vị sử dụng các dữ liệu về đồng vị để nghiên cứu nguồn nước, từ đó cung cấp thông tin quan trọng để phát triển các chính sách, chiến lược bảo vệ nguồn nước. Cứ khoảng 4 năm 1 lần, trên 300 phòng thí nghiệm thủy văn đồng vị tham gia các bài kiểm tra trình độ thông qua phương pháp so sánh trên quy mô toàn cầu do IAEA thực hiện.

Việc so sánh dữ liệu với các mẫu thử nghiệm của IAEA, bao gồm hàng loạt các mẫu nước từ khắp nơi trên thế giới, giúp các nhân viên trong mỗi phòng thí nghiệm phát hiện và cải thiện các điểm yếu trong phân tích. Điều này sẽ giúp họ đảm bảo luôn đưa ra được các dữ liệu chính xác.

Việc “so sánh chéo” thường xuyên rất phù hợp với giai đoạn hiện nay bởi công nghệ đang phát triển nhanh chóng dẫn đến các phương pháp và thiết bị liên quan đến thủy văn đồng vị ngày càng rẻ và dễ tiếp cận hơn. Điều này mang lại những lợi ích nhất định nhưng cũng dẫn đến nguy cơ sai sót cao hơn do những người mới tham gia vào lĩnh vực có thể còn chưa được đào tạo ở mức chuyên sâu.

Các dự án đánh giá phòng thí nghiệm nghiên cứu về nước của IAEA

Trong thời gian qua, IAEA đã triển khai 2 dự án đánh giá, so sánh các phòng thí nghiệm, đó là:

-Dự án So sánh các phòng thí nghiệm đồng vị nước (Water Isotope Interlaboratory Comparison-WICO): nhằm kiểm tra năng lực thực hiện các phép đo deuterium (2H) và oxy-18 (18O) trong các mẫu nước. Phép đo chính xác các đồng vị này cho phép các nhà khoa học xác định tuổi và nguồn gốc của nước.

- Dự án So sánh các phòng thí nghiệm đo Tritium quốc tế (International tritium intercomparison - TRIC): nhằm kiểm tra khả năng đo đồng vị phóng xạ tự nhiên tritium (3H) trong nước. Phép đo tritium được sử dụng để phân tích tỷ lệ bổ cập nước và nghiên cứu nước dưới 60 tuổi. Bài thực hành kiểm tra TRIC gần đây nhất được thực hiện vào năm 2018 với sự tham gia của 90 phòng thí nghiệm - một số lượng kỷ lục.

Ông Leonard Wassenaar, Trưởng phòng Thí nghiệm thủy văn đồng vị IAEA cho biết: “Cách thức thực hiện các dự án so sánh này rất đơn giản. Chúng tôi sẽ chuẩn bị và xác minh cẩn thận các mẫu nước tại đây và chuyển chúng đến từng phòng thí nghiệm. Họ sẽ phân tích chúng và gửi kết quả lại cho chúng tôi, chúng tôi sẽ so sánh với các giá trị tham chiếu của IAEA. Cuối cùng, chúng tôi tổng hợp các kết quả trong một báo cáo chung cho cộng đồng khoa học, đồng thời gửi báo cáo chi tiết cho từng phòng thí nghiệm với những đề xuất và kiến nghị để cải thiện”.

Báo cáo của IAEA sau mỗi kỳ kiểm tra đều có các khuyến nghị để hỗ trợ các phòng thí nghiệm tinh chỉnh phương pháp và cải thiện năng lực. Điều này cũng hỗ trợ các chuyên gia IAEA xác định các lỗ hổng thiếu sót và thực hiện các hỗ trợ tiếp theo, chẳng hạn như đào tạo nhân viên phòng thí nghiệm thông qua các chương trình hợp tác kỹ thuật của IAEA.

 

https://www.iaea.org/sites/default/files/styles/basic_page_section_original_ratio/public/180228_isotope_hydrology_still.jpg?itok=KRaFvLYB

Ông Leonard Wassenaar tại phòng thí nghiệm Thủy văn đồng vị IAEA, Viên, Áo,
nơi tất cả các mẫu được chuẩn bị và gửi đi (Ảnh: M. Klingenboeck)

Tăng cường sự cẩn trọng trong quá trình kiểm tra mẫu nước

Dự án WICO đánh giá năng lực các phòng thí nghiệm về đồng vị bền trên toàn cầu với quy mô lớn nhất từ trước đến nay được bắt đầu vào năm 2016 với sự tham gia của 235 phòng thí nghiệm. Các kết quả đã được công bố trên tạp chí khoa học Rapid Communications in Mass Spectrometry vào tháng 11/2017.

Trong dự án WICO năm 2016, ông Wassenaar và đội ngũ của mình đã tiến hành một số thử nghiệm mới. Chẳng hạn họ đã thêm methanol vào một trong các mẫu nước để kiểm tra mức độ cảnh giác của các phòng thí nghiệm trong việc phát hiện các chất ô nhiễm trong nước. Sau khi nhận thấy nhiều phòng thí nghiệm đã bỏ sót điều này, IAEA đã khuyến nghị một vài quy trình để không bỏ sót các chất gây ô nhiễm trong nước.

Hầu hết các phòng thí nghiệm tham gia vào dự án WICO 2016 đều cho kết quả tốt khi phân tích các đồng vị của oxy và khoảng một nửa các phòng thí nghiệm đạt kết quả tốt khi phân tích deuterium. Tuy nhiên, cũng có khoảng 5-6% là kết quả không chấp nhận được, ông Wassenaar cho rằng điều này có thể là do chất lượng thiết bị trong phòng thí nghiệm, chẳng hạn như laser giá rẻ, đặc biệt là ở những phòng thí nghiệm ít kinh nghiệm.

Ông Wassenaar cho biết “Chúng tôi kết luận rằng năng lực thấp của phòng thí nghiệm có lẽ là do việc không xác định được toàn bộ các chất có trong nước. Trong trường hợp các phòng thí nghiệm dường như đã thực hiện mọi thứ đúng quy trình nhưng hiệu suất phân tích vẫn kém thì lỗi có thể đến từ việc xử lý số liệu hoặc một thiết bị nào đó đã không được vận hành đúng cách”.

Các nghiên cứu gần đây được công bố trên tạp chí Accreditation and Quality Assurance cho thấy các kết quả phân tích địa hóa có chất lượng thấp có nguyên nhân một phần đáng kể là do lỗi của con người. Một cuộc điều tra sau Dự án WICO 2016 của các phòng thí nghiệm đã khẳng định thêm rằng các lỗi xuất phát từ con người, kỹ thuật và dụng cụ là những nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả kém trong ứng dụng kỹ thuật đồng vị vào nghiên cứu nước.

Vũ Thị Hải Vân, Phòng Chính sách Năng lượng nguyên tử

Google translate
Liên kết
  • Bộ Khoa học và Công nghệ
    Bộ Khoa học và Công nghệ
Thư viện ảnh
Đối tác
Media
Thống kê truy cập