Phương pháp mới tạo bước tiến trong nghiên cứu kiểm soát chủng muỗi truyền bệnh bằng kỹ thuật hạt nhân10:16:00 17/03/2017

Một phương pháp tiên phong được công bố mới đây trong việc phân loại muỗi đực và muỗi cái có thể là bước tiến quan trọng đối với kỹ thuật gây tiệt sinh côn trùng (SIT)  nhằm ngăn chặn chủng muỗi lây truyền virut Zika, sốt xuất huyết và chikunguya (bệnh “đi khom lưng”).

Muỗi Aedes, nguyên nhân truyền nhiễm các loại virut gây sốt xuất huyết, chikungunya và Zika (Ảnh: D.Calma/IAEA)

Thách thức chính đối với các nhà nghiên cứu trong việc mở rộng ứng dụng kỹ thuật SIT nhằm kiểm soát các chủng muỗi gây truyền nhiễm đó là cần phải có một phương pháp hiệu quả, đáng tin cậy để có thể phân loại và tách muỗi đực và muỗi cái trước khi chiếu xạ. Việc loại bỏ muỗi cái là giai đoạn đặc biệt quan trọng trong kỹ thuật SIT do muỗi cái là cá thể mang mầm bệnh và cần phải được loại bỏ khỏi dây chuyền nuôi sản xuất, chỉ những con đực vô sinh được thả vào trong tự nhiên.

Việc tìm ra một phương pháp hiệu quả để “xác định tính dục” của chủng muỗi là vấn đề trọng tâm của một dự án phối hợp nghiên cứu được thực hiện trong 5 năm liên tục dưới sự bảo trợ của Bộ phận hợp tác FAO/IAEA với sự tham gia của nhiều chuyên gia đến từ 13 quốc gia trên thế giới.

Ông Rui Cardoso-Pereira, một chuyên gia về kỹ thuật SIT thuộc Bộ phận Kỹ thuật hạt nhân trong Nông nghiệp và Thực phẩm của tổ chức hợp tác FAO/IAEA, cho biết ở những quốc gia đang thử nghiệm hoặc có kế hoạch sử dụng kỹ thuật SIT để kiểm soát chủng muỗi Aedes như Brazil, Trung Quốc hay Mexico thì quá trình tách muỗi đực và muỗi cái đang thực hiện một cách thủ công thông qua việc xác định nhộng đực và nhộng cái. Nhộng là giai đoạn giữa ấu trùng và cá thể trưởng thành trong vòng đời của côn trùng. Đối với loài muỗi, trong giai đoạn hình thành nhộng, nhộng cái có đặc điểm lớn hơn nhộng đực, qua đó có thể tách bỏ được một cách thủ công. Tuy nhiên, phương pháp này mất rất nhiều công lao động và không thực tế khi cần nhân rộng đến hàng chục triệu con muỗi để sử dụng kỹ thuật SIT ở quy mô lớn nhằm bảo vệ các thành phố khỏi sự truyền nhiễm.

Hiện nay, các nhà nghiên cứu tại TRAGSA, một tổ chức Chính phủ của Tây Ban Nha chuyên về khoa học và dịch vụ môi trường, đã thiết kế và lắp đặt thành công một bản nguyên mẫu của thiết bị có khả năng xác định muỗi đực và muỗi cái thông qua nhận diện ban đầu và sau đó loại bỏ cá thể cái bằng chùm tia laser. Theo ông Ignacio Pla Mora, Cục kiểm soát vật gây hại thuộc TRAGSA, thiết bị này gồm một mâm quay để phân loại tính dục nhộng nuôi dựa trên phần mềm phân tích kích thước

Kết quả thử nghiệm sơ bộ cho thấy 99,7% số muỗi cái đã được loại bỏ, trong khi có đến 80% muỗi đực sống sót và có thể đưa vào môi trường. Các kết quả đạt được là rất khả quan so với những ghi nhận bằng các phương pháp thủ công hiện đang sử dụng.

Ông Cardoso Pereira cho biết, mặc dù thiết bị nguyên mẫu này có thể xử lý được khoảng một triệu con muỗi đực Aedes trong một ngày nhưng không thể đáp ứng ở mức độ sản xuất công nghiệp cần thiết theo quy mô khu vực. Tuy nhiên, phương pháp này có thể đáp ứng tốt cho các dự án với mục tiêu quy mô trong phạm vi thị trấn hoặc nhỏ hơn, đặc biệt là ở những quốc gia mà việc thuê nhân công liên quan đến công việc phân loại nhộng muỗi một cách thủ công bị ngăn cấm. Những nghiên cứu vẫn đang được tiếp tục phát triển để cải thiện phương pháp nhằm tăng tỷ lệ con đực sống sót cũng như có thể áp dụng với quy mô rộng hơn.

Ông Pereira cho biết thêm “Sự tham gia của TRAGSA trong các dự án nghiên cứu phối hợp đã giúp họ trong việc phát triển các phương pháp mới. Khi những chuyên gia hàng đầu trong khu vực làm việc cùng nhau, các nghiên cứu sẽ được thúc đẩy”.

 

Sterile Insect Technique (SIT) là kỹ thuật tiệt sinh côn trùng gây hại sử dụng bức xạ ion hóa để làm vô sinh các con côn trùng đực được sản xuất hàng loạt tại các cơ sở nuôi đặc biệt. Sau đó, các con côn trùng đực này được thả vào những khu vực mục tiêu, nơi chúng giao phối với những con cái trong tự nhiên, dẫn đến không sinh sản được và qua thời gian số lượng quần thể côn trùng gây hại sẽ suy giảm. Kỹ thuật này đã được sử dụng thành công tại hơn 40 quốc gia đối với các loài sâu bọ gây hại nông nghiệp, như ruồi giấm, ruồi Glossina, ruồi Screwworm, bướm đêm và được nghiên cứu ứng dụng đối với chủng muỗi Aedes trong bối cảnh của cuộc khủng hoảng dịch bệnh Zika vào năm ngoái. Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), hợp tác với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO), đang dẫn đầu nghiên cứu toàn cầu trong phát triển và ứng dụng SIT, kể cả đối với các chủng muỗi Aedes.

 

Đinh Văn Chiến, Cục Năng lượng nguyên tử

Tổng hợp và biên dịch từ nguồn IAEA.

 

Google translate
Liên kết
  • Bộ Khoa học và Công nghệ
    Bộ Khoa học và Công nghệ
Thư viện ảnh
Đối tác
Media
Thống kê truy cập